Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘boekdrukkunst’


De Amerikaanse krantenman William Bullock (1813-1867), van de Banner of the Union uit Philadelphia, zat vaak te knutselen aan zijn pers. Hij vond in 1863 een systeem uit om papier continu vanaf rollen aan te voeren (patent met plaatjes).

Zo ontwikkelde hij de allereerste echte rotatiepers. Met deze pers en drie drukkersgezellen konden ruim 10.000 volledige kranten per uur worden gedrukt.

Helaas helaas. In 1867 werd Bullock gegrepen door de raderen van zijn eigen drukpers. Terwijl hij de pers instelde om de Philadelphia Public Ledger te gaan drukken, schopte hij een aandrijfriem van een katrol. Zijn been werd door de machine gepakt. Het been werd platgewalst; de botten waren verbrijzeld.

Dit wordt smerig.

Want een paar dagen later begon het vlees te rotten. Het koudvuur sloeg toe. Snel besloten de artsen hem te opereren en zijn been te amputeren.

Te laat. Negen dagen na het ongeval, tijdens de operatie, overleed de drukker. Slachtoffer van zijn eigen uitvinding. Slachtoffer van de drukpers.

Read Full Post »

Een bericht over Karlsruhe dat niets van doen heeft met de Hebreeuwse boekhandel, staat in de Bredasche courant van 21-4-1833. Het gaat om de uitvinding van de steendrukpers (lithografie) die goed is voor een productie van 2000 afdrukken groot schrijfpapier:

In papierformaten ben ik niet zo goed. Mijn spiekbriefje in dezen laat helaas niets los.

Volgens het krantenberichtje wordt de uitvinding toegeschreven aan Rudolph Schlicht uit Mannheim. Maar – analoog aan de strijd tussen Gutenberg en de Haarlemse Coster – is er nog een drukker die met de eer mag strijken: Alois Senefelder (1771-1834) uit Praag. Zijn ‘Chemische Druck’ zou rond 1798 reeds zijn uitontwikkeld.

Vermoedelijk had de lithograaf uit Karslruhe in 1833 een verbeterde versie ontworpen. Daar kreeg hij dus een gouden medaille voor. Mooi.

Read Full Post »

Standbeeld van Ivan Fedorov, in L'viv

Naar verluidt is Ivan Fedorov (Ioannes Fedorowicz) (1510-1583) de eerste drukker van de Oekraïne. In 1572 vestigde hij zich in L’viv. Hij was ook al in Moskou als drukker werkzaam geweest, maar daar werd zijn drukkerij in brand gestoken (vermoedelijk op last van Moskouse schriftgeleerden). Daarna was hij naar het Groothertogdom Litouwen vertrokken, waar hij tot ’72 verbleef.

Fedorov kon ook kanonnen gieten. Geen vreemde combinatie voor wie weet dat de kunst van het lettergieten in de 16e eeuw ook door drukkers werd beoefend. In 1574 kwam van zijn pers het volgende boek:

Geen idee wat het inhoudt. Vermoedelijk een traktaat over de apostelen. Het bevindt zich in het Museum van het boek, in Kiev. Het is het oudste gedrukte boek van de Oekraïne.

In 1581 drukte hij de Ostrog Bijbel: de eerste vertaling van de bijbel in het kerk-Slavisch (plaatje en nog een plaatje). De Library of Congress heeft er een exemplaar van.

Read Full Post »

Havvah Schapira

Het gebeurt niet vaak dat er in een synagoge een lijk, hangend aan het plafond, wordt aangetroffen.

In 1834 was het lijk het gesprek van de dag in Slavuta, een stadje dat sinds 1793 na de zoveelste deling van Polen deel uitmaakte van het Russische rijk maar dat tegenwoordig in West-Oekraïne ligt. De lugubere vondst zou grote gevolgen hebben voor de Hebreeuwse boekhandel in Rusland.

Slavuta kende in die dagen één grote boekhandel annex drukkerij: van Mozes Schapira en zijn zoons Shmuel Abraham Abba en Pinhas. De Schapira’s waren beroemd, of liever gezegd berucht om hun uitgave van de Talmud. Die had volgens de concurrent in het orthodox-Joodse Litouwen geen officiële goedkeuring.

En dus lagen de Schapira’s onder vuur. Voor een heilig boek heb je nu eenmaal het fiat nodig van rabbi’s en tzaddikim. Bovendien hadden ze de goedkeuring nodig van de Russische censor. En die hadden de boekverkopers ook niet. Dit was vragen om moeilijkheden.

Die moeilijkheden dienden zich al snel aan. Het lijk was namelijk van een boekbinder die voor de Schapira’s werkte. Al snel ging het gerucht dat de broers hem de nek hadden omgedraaid omdat de binder hen wilde verraden wegens de illegale drukkerspraktijken.

In het gerechtelijk onderzoek werden twee joden als getuige à charge opgeroepen. Volgens de dochter van Pinhas, de schrijfster Havvah Shapira, had het orthodoxe tweetal er belang bij om tegen de broers op te treden. De getuigen moesten niets hebben van de chassidische opvattingen van de twee drukkers. Het was volgens deze dame zelfmoord en haar voorvaderen hadden er niets mee van doen.

Desondanks werden de twee drukkers schuldig bevonden.

Intussen was het tsaar Nicolaas I ter ore gekomen dat de drukkers een boekbinder hadden vermoord om daarmee hun illegale praktijken te verhullen. Hij liet hen geselen waarna ze werden verbannen naar Siberië. Daarna werden alle joodse boekhandels en drukkerijen in Rusland gelast hun deuren te sluiten.

Bronnen:

Read Full Post »

Johannes Noman (1774-1833) was boek- en plaatdrukker in Zaltbommel en had zich gespecialiseerd in volksuitgaven en kinderboekjes. Hij verkocht behalve boeken ook papier, kantoorartikelen en chocola (!).

Zijn collega’s ontzag hij niet. Nadrukken, vervalsingen van stempels en handtekeningen: hij draaide er zijn hand niet voor om.

Ook recyclede hij oude houtblokken en gebruikte die verouderde illustraties in nieuwe uitgaven. Zie zijn zakelijke bio op de site over het oude kinderboek. Hierboven een illustratie uit zijn Kunsten, ambachten en bedrijven voor kinderen (1828/1829): een boek waarover ik al eerder schreef.

Het beroep van plaatdrukker is heel anders dan dat van boekdrukker. De een is met diepdruk bezig, de ander met hoogdruk. Boekdrukkers besteedden hun plaatdrukwerk altijd uit aan specialisten. Het is gewoon een andere techniek.

Read Full Post »

Titelplaat van Laurens Jansz. Koster, Het derde jubeljaar der uitgevondene boekdrukkonst (1740)

MINERVE omhelst het beeld van KOSTER, die aan’t Spaaren
De DRUKKUNST eerst bedacht voor ruim driehonderd Jaaren,
En als een achtbaar Lidt in zyne Vaderstadt,
Ten nut der Burgery op ’t STEDEKUSSEN zat.
Men kroone vry LAURENS met eeuwige LAURIEREN;
Men zie het VOETSTUK met zyn edel SCHILD verçieren;
Men beelde ’t Eeuwfeest met drie SLANGEKRINGEN uit;
De FAAM blaast boven al met zegenryk geluid
’s Mans roem de Waereld door, in doorgeleerde blad’ren,
Voor die, die honig uit de wysheidbloemen gad’ren.
DE ZON DER WAARHEID brak door alle nevels heen,
Na dat het edel licht der Drukkunst de aard bescheen.
DE ONWEETENDHEID des volks van allerhande staaten,
Verdween door deeze Zon, by die het licht niet haaten.

Met recht word KOSTERS naam dus na drie eeuwen tyd
Door eene schrandre pen aan de eeuwigheid gewyd:
Een pen, die HAERLEMS roem der Drukkunst kloek verdedigt,
En stopt den lastermond van die haar eer beledigt,
Met klem, met kracht van taal, geleerdheid, en bescheid.
Zwyg MENTZ, en STRAATSBURG zwyg,’t geding is uitgepleit!
Gy hebt uw fakkel eerst aan HAERLEMS Zon ontsteeken.
GERMANJE mag met roem van PETER SCHOIFER spreeken,
Die de eerste stempels sneed op KOSTERS nieuwe wyz’.
Dat ENGELAND met recht den wakk’ren CAXTON pryz’,
Die haar de Drukkunst bracht met list uit HAERLEMS muuren
Zyn naam zal, als het School van OXFORT eeuwig duuren.
Heeft JENSON de eedle Kunst ITALIË aangebracht,
En wordt uw MENTELIN, ô STRAATSBURG niet geacht
Als Kunstverbeteraar? Elk zal hem de eere geeven,
Dat hy met ALDUS en FROBENIUS zal leeven;
En in Minervaas School, waar in zy zyn geteeld,
Met luister pronken, by myn KOSTERS edel beeld.

PIETER LANGENDYK

Read Full Post »